🏠 बुद्धिमान अपंग व्यक्तींसाठी निवासगृह

🏠 बुद्धिमान अपंग व्यक्तींसाठी निवासगृह (“मुख्यमंत्री समृद्ध पंचायत राज अभियान 2025-26”)

महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागामार्फत मानसिकदृष्ट्या दुर्बल (Mentally Deficient Children – MDCs) मुलांसाठी मोफत निवास, अन्न व देखभाल सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी ही योजना राबविण्यात येते.

📌 योजनेचा आढावा

विभाग: सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन
लाभार्थी: मानसिकदृष्ट्या दुर्बल मुले ज्यांना संरक्षणाची गरज आहे
प्रवेश प्रक्रिया: बालकल्याण समिती (Child Welfare Committee – CWC) मार्फत, किशोर न्याय (बालकांचे संरक्षण व काळजी) अधिनियम 2000 व 2006 सुधारणा अंतर्गत
सुविधा:
- मोफत अन्न
- सुरक्षित निवास
- देखभाल व संरक्षण

📊 सद्यस्थिती

प्रकार	संख्या	नोंद
अनुदानित निवासगृह	14	शासनाकडून अनुदान मिळते
अनुदानविरहित निवासगृह	5	स्वतंत्रपणे चालवले जातात
एकूण	19	महाराष्ट्रभर पसरलेले

✅ पात्रता

भारतीय नागरिक असणे आवश्यक
अनाथ किंवा कुटुंबाचा आधार नसलेली मुले
अधिकृतरीत्या मानसिकदृष्ट्या दुर्बल म्हणून ओळखलेली मुले

🌍 उद्देश व फायदे

मूलभूत गरजा पूर्ण करणे: अन्न, निवास, संरक्षण
सुरक्षित वातावरण: दुर्बल मुलांसाठी पोषक वातावरण
विशेष सहाय्य: बुद्धिमान अपंग मुलांसाठी अनुकूल देखभाल

🧠 संदर्भ: बुद्धिमान अपंगत्व

परिभाषा: बौद्धिक कार्यक्षमता व दैनंदिन जीवनातील कौशल्यांमध्ये मर्यादा असलेली विकासात्मक स्थिती
कारणे: आनुवंशिक विकार (उदा. Down Syndrome, Fragile X), जन्मावेळी गुंतागुंत, संसर्ग, दुखापत, विषारी पदार्थांचा परिणाम
स्तर: सौम्य, मध्यम, गंभीर, अतिगंभीर – आवश्यक सहाय्यानुसार वर्गीकरण
सहाय्य: शिक्षण, आरोग्य व दैनंदिन जीवनासाठी आयुष्यभर सहाय्य

महाराष्ट्रात सध्या एकूण १९ बुद्धिमान अपंग व्यक्तींसाठी निवासगृह (Homes for Intellectually Impaired Persons) कार्यरत आहेत – त्यापैकी १४ शासन अनुदानित तर ५ अनुदानविरहित आहेत. ही निवासगृहे मानसिकदृष्ट्या दुर्बल मुलांना मोफत अन्न, निवास व देखभाल सुविधा पुरवतात.

📌 जिल्हानिहाय निवासगृहांची माहिती (संक्षिप्त)

खालील काही प्रमुख जिल्ह्यांतील निवासगृहे:

जिल्हा	संस्था / निवासगृह	स्वरूप
मुंबई	S.E. Day School, अग्रिपाडा; S.E. Day School, सांताक्रुज	अनुदानित, अनिवासी
नाशिक	ज्ञानरंजन शिक्षण प्रसारक मंडळ, माळेगाव	निवासी, अनुदानित
पुणे	विविध स्वयंसेवी संस्था संचालित मतिमंद बालगृहे	निवासी/अनिवासी
औरंगाबाद	स्थानिक स्वयंसेवी संस्था	अनुदानित
सोलापूर	दिव्यांग कल्याण संस्था	अनुदानित
जळगाव, कोल्हापूर, नागपूर	मतिमंद बालगृहे	काही अनुदानित, काही अनुदानविरहित

(संपूर्ण यादीत १४ अनुदानित व ५ अनुदानविरहित निवासगृहे समाविष्ट आहेत.)

🏠 सुविधा

मोफत अन्न व निवास
सुरक्षित वातावरण व देखभाल
किशोर न्याय अधिनियम 2000 व 2006 सुधारणा अंतर्गत प्रवेश प्रक्रिया
बालकल्याण समिती (CWC) मार्फत प्रवेश

✅ पात्रता

भारतीय नागरिक असणे आवश्यक
मानसिकदृष्ट्या दुर्बल (Intellectually Impaired) म्हणून अधिकृतरीत्या ओळखलेले मूल
अनाथ किंवा कुटुंबाचा आधार नसलेले मूल

📞 संपर्क व अर्ज प्रक्रिया

अर्ज जिल्हा दिव्यांग पुनर्वसन केंद्र किंवा बालकल्याण समिती (CWC) मार्फत करावा.
संबंधित जिल्ह्यातील सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग कार्यालय यांच्याकडे माहिती उपलब्ध आहे.

http://depwd.maharashtra.gov.in

http://ddrcmumbaidivyang.org

📌 योजनेचा आढावा

📊 सद्यस्थिती

✅ पात्रता

🌍 उद्देश व फायदे

🧠 संदर्भ: बुद्धिमान अपंगत्व

📌 जिल्हानिहाय निवासगृहांची माहिती (संक्षिप्त)

🏠 सुविधा

✅ पात्रता

📞 संपर्क व अर्ज प्रक्रिया

Leave a Reply Cancel reply